Be.SHARE: een innovatief warmte- en koudenet voor de Noordwijk

Be.SHARE is een project voor een lagetemperatuurnetwerk dat bestaat uit lokale en koolstofvrije productie-eenheden, gaande van geothermie in het publieke domein (recuperatie van energie uit de ondergrond van onze parken en straten) en riothermie (recuperatie van energie uit ons afvalwater).

Dit systeem laat toe om op een efficiënte manier warmte en koude uit te wisselen met diverse gebruikers uit de wijk.

Be.SHARE is een van de 20 Europese laureaten binnen de 3de projectoproep van het European Urban Initiative (EUI) gewijd aan energietransitie en stedelijke innovatie.

Het project Be.SHARE wordt gedragen door Leefmilieu Brussel namens het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en in samenwerking met de intercommunales Vivaqua en Sibelga, de onderneming Karno, de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de vzw Samenleven.

Het project zal een financiering van bijna 5 miljoen euro ontvangen van de Europese Unie.

Het bijzondere aan het Europese EUI-programma is dat het zorgt voor kennisoverdracht naar andere Europese steden. Het Be.SHARE-project heeft tot doel om de in het Brussels Gewest verworven expertise en ontwikkelde innovaties te delen met alle partners en geïnteresseerde actoren, waaronder deze 3 Europese steden:

• Manresa in Spanje
• Leeuwaerden in Nederland
• Jablonec nad Nisou in Tsjechië

Een warmtenet dat wordt gevoed door lokale, koolstofvrije bronnen biedt in ieder geval

• een betaalbare prijs;
• prijsstabiliteit dankzij energieonafhankelijkheid (betrouwbaar);
• schone energie (clean).

De prijs voor verwarming valt onder het sociale tarief. Mensen die voor dit tarief in aanmerking komen, kunnen voor hun verwarming dezelfde prijs betalen als voor hun gas of stookolie (dit geldt bijvoorbeeld voor huurders van sociale woningen van Foyer Laekenois). Voor de overige gebruikers is het de bedoeling om concurrerend te zijn ten opzichte van de prijs van fossiele brandstoffen en voordeliger dan een individuele warmtepomp.

Wat betreft de kosten voor distributie (in het geval van een netwerk: onderhoud, service, vervangingskosten), is het doel ook om vergelijkbaar te zijn met de huidige netwerkkosten voor gas of de onderhoudskosten van een stookolieketel. Het voordeel van het gezamenlijk gebruik van de technieken is dat de individuele kosten kunnen worden verlaagd.

Bovendien is het niet langer zinvol om een vergelijking te maken met gas, een fossiele, koolstofhoudende energiebron waarvan we hebben afgesproken om er geleidelijk van af te stappen. In dit verband heeft de federale regering voor de komende jaren een tax shift gepland, met een geleidelijke verlaging vanaf 1 april 2026 van de belastingen op elektriciteit, die worden overgeheveld naar gas, en de invoering in 2028 van het ETS2, dat de kosten van CO2-uitstoot (koolstofbelasting) legt op fossiele brandstoffen voor verwarming en mobiliteit van huishoudens (waarmee een Europees Sociaal Fonds wordt gevuld dat bedoeld is om huishoudens te ondersteunen bij de transitie).

De Noordwijk biedt een vruchtbare bodem; het is een wijk met een hoge stedenbouwkundige en energetische dichtheid. Om de koolstofarmmaking te waarborgen, moeten we verder kijken dan individuele oplossingen in elk gebouw. De oprichting van een lokaal energienetwerk dat gebruikmaakt van lokale, koolstofarme energiebronnen uit het publieke domein is een innovatieve en veelbelovende oplossing.

Bovendien is de Noordwijk bijzonder interessant omdat er verschillende soorten gebouwen en bestemmingen zijn, variërend van kantoren tot woningen. Dit systeem vergemakkelijkt de directe uitwisseling van energie op basis van complementaire behoeften: op bepaalde momenten van de dag of het jaar zal het netwerk het bijvoorbeeld mogelijk maken om de overtollige warmte van een oververhit glazen kantoorpand op te slaan en deze aan het einde van de dag ter beschikking te stellen aan woningen die verwarming nodig hebben. In dezelfde lijn kan dezelfde installatie op dezelfde dag op verschillende tijdstippen worden gebruikt: bijvoorbeeld 's ochtends en 's avonds door de woningen, en overdag door de kantoren.

Nee, het gebruik van riothermie betekent absoluut niet dat de verwarming naar riool gaat ruiken.

Hoewel riothermie de warmte uit het afvalwater terugwint, is er geen enkel contact tussen dit afvalwater en het verwarmingssysteem van de gebouwen. De technologie is gebaseerd op volledig gesloten warmtewisselaars die in het rioolnetwerk zijn geïnstalleerd. Deze apparaten vangen alleen de warmte op, zonder dat het afvalwater ooit in contact komt met het water dat door de verwarming stroomt.

Concreet werkt het een beetje zoals een radiator of een koelkast: de warmte wordt door een wand overgedragen, maar de vloeistoffen blijven gescheiden. Alleen de thermische energie wordt teruggewonnen, niet het water, niet de geuren en niet de bacteriën. Binnen in de gebouwen is het verwarmingssysteem volkomen klassiek. Het water dat door de installaties stroomt is schoon, net als bij elke traditionele verwarming. Voor de bewoners is er geen enkel verschil in termen van comfort: geen geur, geen overlast en geen gezondheidsrisico.